To będzie jeden z tych wieczorów, kiedy warto oderwać wzrok od telefonu i spojrzeć w niebo. W środę nad Europą dojdzie do wyjątkowego zaćmienia Słońca. W części kontynentu będzie ono całkowite – po raz pierwszy od 1999 roku. W Polsce czeka nas zaćmienie częściowe, ale miejscami Księżyc przesłoni niemal 90 proc. tarczy słonecznej. Wszystko wydarzy się tuż przed zachodem Słońca.

Najbardziej uprzywilejowani będą mieszkańcy i turyści przebywający na Islandii oraz w części Hiszpanii. To właśnie tam zapadnie na chwilę charakterystyczny zmierzch związany z całkowitym przesłonięciem Słońca przez Księżyc.

Droga księżycowego cienia będzie jednak znacznie dłuższa. Pas całkowitego zaćmienia rozpocznie się w rejonie półwyspu Tajmyr na północy Rosji. Następnie przebiegnie przez Ocean Arktyczny, Grenlandię i Islandię, a później przez Atlantyk dotrze do Europy.

Obejmie część Hiszpanii, niewielki fragment Portugalii, a następnie pobiegnie nad Morzem Śródziemnym, zahaczając m.in. o Ibizę i Majorkę. Szczególnie efektowne widowisko zapowiada się przy islandzkich klifach Látrabjarg. Tam całkowita faza zaćmienia potrwa około 2 minut i 13 sekund.

Turyści ruszyli za cieniem Księżyca

Na wyjątkowe zjawisko od dawna przygotowują się Islandia i Hiszpania. Zaćmienie przyciąga miłośników astronomii, fotografów oraz turystów z wielu państw. Hiszpańskie władze regionalne i lokalne wyznaczyły ponad 400 oficjalnych lub rekomendowanych miejsc obserwacyjnych.

Nie trzeba jednak znajdować się dokładnie na trasie całkowitego zaćmienia, żeby zobaczyć niezwykłe zjawisko. Zaćmienie częściowe obejmie dużą część Europy, w tym Polskę, a także fragmenty północno-zachodniej Afryki i północno-wschodniej części Ameryki Północnej.

W Polsce widowisko rozpocznie się wieczorem. W zależności od miejsca pierwsze zetknięcie tarcz Słońca i Księżyca nastąpi mniej więcej między godz. 19.10 a 19.20. Słońce będzie już wówczas nisko nad horyzontem.

W Polsce nawet 88 proc. tarczy Słońca zniknie

Najwięcej powodów do zadowolenia będą mieli obserwatorzy w zachodniej i północnej części kraju. W Kotlinie Kłodzkiej maksymalna faza ma osiągnąć około 88 proc. Znacznie mniejsze przesłonięcie będzie można zobaczyć w Bieszczadach – przed zachodem Słońca Księżyc zasłoni tam około 42 proc. jego tarczy.

W Warszawie zaćmienie rozpocznie się około godz. 19.15. Maksimum przewidziano na godz. 20.07, czyli praktycznie dokładnie wtedy, gdy Słońce będzie chowało się za horyzontem.

W Gdańsku początek nastąpi około godz. 19.11, maksimum około 20.05, a zachód Słońca o 20.23. W Poznaniu będzie to odpowiednio 19.15, 20.10 i 20.24. We Wrocławiu zjawisko zacznie się około 19.17, osiągnie maksimum o 20.12, a siedem minut później Słońce zajdzie.

W Szczecinie zaćmienie rozpocznie się około 19.14, maksimum nastąpi o 20.08, a zachód Słońca około 20.26. W Białymstoku i Krakowie teoretyczny moment największego przesłonięcia przypadnie już po schowaniu się Słońca za horyzontem.

Dlatego ważna będzie nie tylko pogoda. Osoby planujące obserwacje powinny znaleźć miejsce z dobrze odsłoniętym zachodnim horyzontem. Nawet stosunkowo niewysokie drzewa czy budynki mogą zasłonić Słońce w najciekawszym momencie.

Zwykłe okulary nie wystarczą. Eksperci ostrzegają

Zaćmienie może zachęcać do dłuższego spoglądania w stronę Słońca, ale właśnie tutaj potrzebna jest szczególna ostrożność. Częściowo przesłonięta tarcza nadal jest niebezpieczna dla ludzkiego wzroku.

Dr inż. Paweł Janowski z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie podkreśla, że bezpośrednia obserwacja wymaga zastosowania właściwych filtrów. Jednym z najprostszych rozwiązań są specjalne okulary do obserwacji zaćmień spełniające normę ISO 12312-2.

Odpowiednie filtry muszą mieć również lornetki oraz teleskopy wykorzystywane do patrzenia na Słońce. Alternatywą jest obserwacja pośrednia. Obraz tarczy słonecznej można wyświetlić na kartce lub innej jasnej powierzchni i w ten sposób bezpiecznie śledzić postęp zaćmienia.

Ciekawy efekt będzie można zobaczyć również pod drzewami. Niewielkie szczeliny pomiędzy liśćmi działają jak naturalne projektory. Zamiast zwykłych świetlistych plamek na chodnikach i ścianach pojawiają się wtedy dziesiątki charakterystycznych sierpów.

Nie należy natomiast ufać popularnym domowym sposobom. Przydymione szkło, płyty CD, klisze fotograficzne czy zwykłe okulary przeciwsłoneczne nie zapewniają odpowiedniej ochrony przed promieniowaniem słonecznym.

Jeżeli pogoda okaże się kapryśna, pozostaną transmisje internetowe prowadzone zarówno z Polski, jak i z miejsc, w których będzie można zobaczyć całkowitą fazę zjawiska.

Kolejna okazja do obserwowania całkowitego zaćmienia Słońca nadejdzie już 2 sierpnia 2027 roku. Wówczas pas całkowitości obejmie m.in. południową Hiszpanię, Afrykę Północną, Arabię Saudyjską i Jemen. Tym razem spektakl będzie jeszcze dłuższy – w najlepszym miejscu całkowicie zasłonięte Słońce będzie można oglądać przez 6 minut i 23 sekundy.